FORTY NA GRANICY Wskutek pogorszenia stosunkόw austriacko-rosyjskich w roku 1850 w Weidniu stworzono Centralną Komisję Fortyfikacyjną, ktόrej celem był nadzόr nad stanem budowli obronnych. W 1855 Przemyśl zwiedził cesarz Franz Joseph I. Wtedy miasto było otoczone wałami ziemnymi długości 15 km. Pόźniej, kiedy przez agresywną politykę Rosji wobec Galicji i Bałkan stosunki austriacko-rosyjskie zaostrzyli się, dowόdcy wojskowi Wiednia opracowali nową koncepcję obrony Galicji. Przewidywano obronę przed wojskami nieprzyjaciela, ktόre mogli przemieszczać sie w zachodnim kierunku, do Krakowa i dalej – do Wiednia, lub w kierunku pόłudniowym – do Budapesztu;  chodziło rόwnież o jednoczenie Przemyśla z Budapesztem przez Karpaty i o budownictwo tunelu. Do realizacji planu przystąpiono w roku 1878. Najpierw budowano forty ziemno-drewniane z wykorzystaniem cegły, a od roku 1880 wykorzystywano lity beton z elementami żelaza. Szkielet fortyfikacyjny zarysował się w 1886. Zewnętrzne kόłko fortόw obronnych rozciągało się na 50 km. Po ukończeniu głόwnych prac fortyfikacyjnych Przemyśl i jego okolice uznano za budowlę fortyfikacyjną pierwszej klasy o specjalnym statusie wojskowym. W ciągu lat 1911-1913 wybudowano tu haubicę i przeprowadzono szereg prac z modernizacji umocnień. Komendantem Przemyślskiej twierdzy od marca 1914 był feldmarszałek German Kusmanek, Czech według miejsca urodzenia.  Budownictwo trwało i po ogłoszeniu I wojny światowej. Dużo uwagi poświęcono budownictwu  umocnień przed fortami i pomiędzy nimi. Wykopano około 50 kilometrόw okopόw, wybudowano schronienia, 212 ziemianek, 24 polowych punkty obrony. Przed fortami urządzono płoty z drotu kolczastego, niektόre z nich zaminowano. Na rzece Sian wybudowano dwa dodatkowe mosty, dlatego by całą dobę dowozić ekwipunek, umundurowanie, paliwo oraz artykuły żywnościowe. Dla ułatwienia obstrzału artyleryjskiego i śledzenia za wojskami nieprzyjaciela wyrąbano około 1000 hektarόw lasu; spalono rόwnież 44 wioski. Z powierzchni ziemi zniknęły ukraińskie wioski Popowyczi, Dewiatyczi, Pleszewyczi, Bykόw i wiele innych na siedmiu-dziesięciu kilometrach od Przemyśla. Jeszcze na etapie budownictwa polowej twierdzy-taboru w latach 1854-1856 austriaccy fortyfikatorze zainteresowali się tą miejscowością. Tutaj nad okolicą dominowali wzgόrza; przebiegały tu ważne drogi – kolej, szosa do Lwowa i obwodnica. W 1882 już tu był fort „Sieliska”. Inżynier głόwny, generał Daniel Salis Soglio zaproponował zrobić dodatkową osłonę od czoła tego fortu, gdzie skomplikowana topografia istotnie ułatwiała nieprzyjacielowi niewidoczne zbliżenie się. W 1882 taką osłoną mogli służyć cztery baterie, pόźniej jeszcze dwie. Już podczas prac  podjęto decyzję o budownictwie stałych fortόw blizkiej obrony na bazie tych baterii. Oprόcz fortόw wybudowano rόwnież stałe baterie, przeznaczone głόwnie dla obrony odległych przedpoli. Na początku sierpnia 1914 sytuacja na południowym odcinku frontu ułożyła się nie na korzyść Austro-Wengrόw. Trzecie i Ósme wojska rosyjskie pod dowόdztwem generała Brusyłowa bez szczegόlnych wysiłkόw weszli do Galicji i poszli na Lwόw. Po tym jak 11 września 1914 austriacko-wengierskie dowόdztwo naczelne oddało rozkaz o odwrocie wojsk do Sianu i dalej na Zachόd, fortyfikowany Przemyśl zrobił się samodzielną jednostką operatywną.  26 września rosyjscy żołnierze otoczyli twierdzę. Dowόdztwo oczekiwało ofensywy ze Wschodu na grupę sieliskich fortόw. 5 października, dostawszy rozkaz, Rosjanie zaczęli atak z tzrech stron. Szczegόlnie  huraganowy był on ze strony Bykowa i Nowosilek. Natarcie trwało bezprzestanku 72 godziny. 7 października Rosjanom udało się wedrzeć się do fortu 1/ 1 (Bykόw), jednak dzięki mocnemu odporowi obrońcόw  fort uniknął karastrofy. Zacięte bitwy toczyli się rόwnież obok fortu 1/5 (Popowyczi), jednak Rosjanie nie zdobyli go.  8 października podjęli jeszcze jedną bezskuteczną prόbę ataku sieliskich fortόw. Przez trzy tygodnie Przemyślska obrona wykonywała swoją rolę, skuwając ćwierć-milionowe wojsko rosyjskie. Dla drugiego oblężenia rosyjskie dowόdztwo generała Seliwanowa zmieniło taktykę: zdobywać twierdzę nie szturmem, tylko głodem. Drugie oblężenie Przemyśla zostało najdłuższym spośrόd wszystkich oblężeń I wojny światowej – trwało 137 dni. Prόba jego przerwania podjęta w dniach z 18 na 19 marca 1915 skończyła się bezowocnie. 21 marca feldmarszałek Kusmanek zdobył się na odwagę kapitulacji. Zniszczono zasoby pociskόw, a pόźniej armaty, haubice, moździerzy. Wyburzono mosty, magazyny, wysadzono w powietrze forty, rozebrano i zniszczono stację radiową, polową sieć telefoniczną, zatopiono drobny sprzęt wojskowy, likwidowano dokumenty. Rano 22 marca austriaccy parlamentariusze wznieśli białe flagi...  A na razie unikalne budowle fortyfikacyjne, znajdujące się na terytorium Ukrainy, czekają na swoich entuzjastόw, badaczy, inwestorόw i wszystkich, ktorzy interesują się architekturą obronną.